Bülent TURAN YAZISI
NOT: Bu yazı ilk kez, 24 Temmuz 2004 tarihinde Haber Ekspres Gazetesi'ndeki AYRINTI adlı köşemde yayımlanmıştır.
Toplu ulaşım sistemleri içinde Metro, LRS (Hafif Raylı Sistem), Tramvay ve Otobüs birer alternatiftir. Bunları birbirinden ayırt eden en önemli özellik, taşınan yolcu sayısıdır. Metro için büyük bir altyapı yatırımı gerekir. LRS için metro kadar olmasa da belli bir yatırım büyüklüğü gerekir. Tramvay için çok fazla bir alt yapı yatırımı gerekmez. Otobüs için ise hiç gerekmez.
Tramvay, hala çağdaş ve çevreci!
Uygar kentlerde bu toplu ulaşım sistemlerinin hepsinin bir arada kullanıldığını görüyoruz. Yani sadece bir tanesini seçip tüm toplu ulaşımı bu sistem üzerine yüklemek akılcı değil. Toplu ulaşımın yolcu kapasitesi açısından büyük olduğu güzergahlarda metro, tartışmasız kesin çözüm. Metroyu destekleyen ama onun kadar yolcu taşıma kapasitesi olmayan LRS'’e toplu taşım sistemleri içinde önemli bir yer tutuyor. LRS’de yoğun yolcu taşıma kapasitesine sahip bir sistem. Bu iki sistem maliyeti oldukça yüksek sistemler.
Ulaşım sistemleri içinde her dönem çağdaş olmuş ve hala geçerliliğini, ekonomikliğini sürdüren tek sistem tramvay sistemi. Bilindiği gibi ülkemiz kentlerinde de tramvay uzunca yıllardır kullanılmakta. İstanbul’da, Konya’da, Eskişehir’de, Antalya’da kullanılmaya devam ediliyor. Bu kentlerde yeni tramvay yatırımları ulaşım sorununu büyük ölçekte çözmekte.
İlk tramvay sistemi, İzmir’deydi!
İzmir’de de tramvay uzunca yıllar kullanılmış. 1884 yılında Belçikalılar İzmir’de tramvayla ulaşım imtiyazını almışlar ve Güzelyalı-Konak arasında ilk tramvay hattını kurmuşlar. Tarihi Sayaç Atölyesi de bu firmanın hem idare binası, hem bekleme istasyonu, hem de bakım merkezi olarak kullanılmış.
Kordon’da da tramvay kullanımı uzunca yıllar sürmüş. Eski kordon resimlerinde bunları görebiliyoruz. Tramvay, kent mekanlarına adını da vermiş. Karşıyaka’da hala Tramvay caddesi diye adlandırılan bir sokak var.
Tramvaylar kaldırıldıktan sonra troleybüs denilen boynuzlu otobüsler kullanıldı aynı hatlarda. Bunlar da elektrikle çalışan, tramvay benzeri bir ulaşım sistemiydi. Çevreciydi, sessizdi. Ancak bunlar da kaldırıldı. Şimdi ise İzmir ana güzergahları otobüslerden geçilmiyor. Hem hava kirliliğine, hem görsel kirliliğe hem de trafik sorunlarına yol açıyorlar. Otobüs toplu ulaşım için kent içinde hiç de çağdaş ve akılcı olmayan bir çözüm. Geri kalmış ülkelerde tercih edilen bir sistem.
Yeni bir ulaşım önerisi
İzmir’de çok az bir yatırımla kolaylıkla tramvay güzergahları ve toplu ulaşım sistemi kurulabilir.
Bu güzergahları şöylece önerebilirim:
Alsancak Gar meydanı – Şair Eşref Bulvarı – Gazi Bulvarı – Konak – Kordonboyu – Alsancak Gar meydanı;
Konak - Mustafa Kemal sahil yolu – Üçkuyular – Balçova – Narlıdere – Güzelbahçe – Urla
Konak – Fevzipaşa bulvarı – Gaziler caddesi – Yenişehir - Otogar
Karşıyaka – Bostanlı – Mavişehir – AOSB – Çiğli- Egekent
Üçyol – Karabağlar- Gaziemir- Havalimanı
Bu sistemlerin kurulması için büyük altyapı yatırımlarına gerek olmadığı gibi önerdiğim güzergahlarda mevcut yol ve bulvar şeridi kullanılarak tramvay sistemi bir iki ay içinde kurulabilir.
Kente ilişkin daha önceki önerilerimin yanı sıra bu önerimin de İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı tarafından dikkate alınacağını umuyorum.
